Page
די סארװארלאוטקײט פון קהלות אױ ארױסצװעהן מער פאר אל 7
פון דער מענגע מנהגים׳ ד• ה״ פון די רעליגיעזע אײנפירן׳ מאם שטאמען ניט
פון דער תורה׳ נאר פון דער רעליגיעזער לעבנםפראקטיק• יעדע פראװינץ׳
כמעט יעדע קהלה האט זיך אירע מגהגים׳ און יעדער רב איז זיך מתקן
זײנע מנהגים• באזונדערע מנהגים זײנען געװען אין עםטרײך 2 )׳ אין מעהרן 3 )׳
אין פוילן און שלעזיע 4 )׳ אין עלזאם 5 )׳ אין שװאבן 6 )׳ אין שװײץ 7 )> אין
דער רהײן־געגבמ 8 ) צװיײארלײ: אין אויבעררהײן און אונטעררהײן 9 )׳ װארום
אידן אין אויבער־ךהײן האבן זיך געהאלטן מער מױחסים פאר אידן אין
אונטער־רהײן 10 )•
װײטער װערט דערמאנט א באזונדער מנהג אין לאמבארדיע ״ )׳ אין
פראנקן 12 )׳ אין זאקםן 13 )• רעגענסבורגער קהלה האט זיך געהאט איר מנהג
באזוגדער פון די איבעריגע קהלות אין בײערן 14 )׳ די דרײ אלטע קהלות שו״ם
(שפײער׳ װארמס׳ מאינץ) האבן זיך געהאט זײעד מנהג 15 )׳ דאם זעלבע אויך
מאגדעבורג 16 )> ערפורט 17 )׳ קעלן 18 )׳ װין׳ קרעמז׳ נײשטאט 19 ) א• אז• װ•
אזוי האט דאמאלם אויםגעזעהן די גערימטע אידישע אחדות•
די געשיכטע שטײט אבער ניט אויף אײן ארט• ביםלעכװײז האט די געפאלענע
ליטערארישע ארבעט װידער גענומען אויפלעבן• תחלת האט זיך דאס
געהאנדלט נאר פון די דערמאנטע מנהגים• די מנהגים זײנען געװען אזוי
גרינדליך באארבעט׳ אז הײנטיגע צײטן קאגען מיר דאס גאר ניט פארשטײן׳
פאר יענע צײטן איז דאם אבער געװען א נאטירליכע זאך• הױת װי איבער
דעם חורבן פון קהלות זײנען פריהערדיגע מנהגים׳ תקנות און אײנפירן
פארגעםן אדער פארװארלאזט געװארן׳ האט מען זײ איצט געמוזט גרינדליך
אויםפארשן• דאס איז געװען ניט קיין קלײניגקײט• דא איז געװען דער גוטער
מײן צו באזײטיגן די אומארדענונג און אװעקשטעלן פעםמע נארמען• מ׳האט
געװאלט בלייבן געטריי די קדמונים און ציהען װײטער דעם פאדעם טראדיציע•
האט מען איבער דעם זיך געמוזט ארײנלאזן אין אנטיקװארישע חקירות•
מ׳האט געמוזט מאכן א צװישנשײד צװישן א מנהג און א נארישקײט׳ אין די
אומרוהיגע צײטן האט זיך דאם אלץ אויסגעמישט׳ און זאבאבאנעס איז געװען
מער פאר מנהגים• פאר אזא ארבעט האט מען געמוזט האבן מוט צו שטעלן
אויף זיך׳ װארום מענשן װעלן גיכער מוחל זײן זײערע רעכט׳ אײדער זײערע
געװײנהײטן׳ און פון די געװײנהײטן איז זײ מײסטנם ליבער די שלעכטע•
דערפון געמט זיך׳ װאם מ׳האט זיך אװי אריינגעלאזט אין דער מנהגים־חקירה
און א םך אויפגעטאן אין דעם פרט׳ כאטש נײ איז דער דאזיגער צװײג
ליטעראטור ניטגעװען ^• מ׳האט געזוכט די מנהגים בײ א קדמון צו געפינען דעם
טעם דערפון 21 )• אפטמאל אױ די מיה געװען אומזיםט 22 )׳ בײ די קדמונים
האט מען גאר ניט געפונען• דא האט געגאלטן א פלל: אמנהג פון די
אבות - איז א תורה׳ אדער: אלץ װי דער מנהג זאגט 23 •י• װידער האט מען
זיך געמווט שטעלן קעגן נארישע איינפירן׳ װאס דער המון האט זיך בײ זיי
18